Cách đọc vạch màu điện trở (4 vạch và 5 vạch)
Điện trở nhỏ xíu, không in nổi chữ, nên nhà sản xuất sơn vòng màu quanh thân. Hệ màu này được chuẩn hoá trong IEC 60062 nên hộp linh kiện mua ở đâu cũng đọc được như nhau.
Bảng màu gốc
Mười màu từ đen tới trắng ứng với chữ số 0 đến 9. Nhũ vàng và nhũ bạc không bao giờ là chữ số — chúng chỉ làm hệ số nhân hoặc sai số.
| Màu | Chữ số | Hệ số nhân | Sai số |
|---|---|---|---|
| Đen | 0 | ×1 | — |
| Nâu | 1 | ×10 | ±1% |
| Đỏ | 2 | ×100 | ±2% |
| Cam | 3 | ×1.000 | — |
| Vàng | 4 | ×10.000 | — |
| Xanh lá | 5 | ×100.000 | ±0,5% |
| Xanh dương | 6 | ×1.000.000 | ±0,25% |
| Tím | 7 | ×10.000.000 | ±0,1% |
| Xám | 8 | — | — |
| Trắng | 9 | — | — |
| Nhũ vàng | — | ×0,1 | ±5% |
| Nhũ bạc | — | ×0,01 | ±10% |
Đọc từ đầu nào?
Đây là chỗ hay sai nhất. Ba dấu hiệu nhận ra vòng sai số để biết đó là đầu cuối:
- Vòng sai số thường là nhũ vàng hoặc nhũ bạc — hai màu này không dùng làm chữ số.
- Vòng sai số thường rộng hơn các vòng còn lại, hoặc cách xa nhóm vòng kia một khoảng rõ rệt.
- Vòng đầu tiên thường nằm sát chân điện trở hơn.
Nếu vẫn phân vân, cứ đọc thử hai chiều: chỉ một chiều ra con số có trong thực tế (xem phần dãy E24 bên dưới).
Điện trở 4 vạch
Hai vòng đầu là hai chữ số, vòng ba là hệ số nhân, vòng tư là sai số. Đây là loại phổ biến nhất trong hộp linh kiện học tập.
Vài giá trị hay gặp khi làm mạch:
| Trị số | Vòng màu (4 vạch) | Hay dùng để |
|---|---|---|
| 220Ω | đỏ · đỏ · nâu | hạn dòng LED ở 5V |
| 330Ω | cam · cam · nâu | hạn dòng LED, sáng dịu hơn |
| 1kΩ | nâu · đen · đỏ | chân B transistor |
| 4,7kΩ | vàng · tím · đỏ | trở kéo lên cho cảm biến 1 dây |
| 10kΩ | nâu · đen · cam | trở kéo lên, cầu chia áp |
| 100kΩ | nâu · đen · vàng | kéo xuống mát cho cửa MOSFET |
Điện trở 5 vạch
Loại màng kim loại chính xác hơn, có thêm một chữ số: ba vòng đầu là ba chữ số, vòng bốn là hệ số nhân, vòng năm là sai số (thường nâu ±1%).
Ví dụ nâu · đen · đen · nâu · nâu = 100 × 10 = 1kΩ ±1%. Chú ý: cùng là 1kΩ nhưng loại 4 vạch ghi nâu-đen-đỏ, loại 5 vạch ghi nâu-đen-đen-nâu. Đừng lấy cách đọc của loại này áp cho loại kia.
Mẹo nhớ nhanh
Thứ tự màu trùng với thứ tự quang phổ sau hai màu đầu: đen nâu rồi đỏ cam vàng xanh lá xanh dương tím, cuối cùng xám trắng. Nhớ được dãy này là nhớ được cả bảng.
Một mẹo khác: với các trị số thông dụng, vòng thứ ba cho biết ngay bậc đơn vị — nâu là hàng trăm ohm, đỏ là hàng kilo-ohm chia mười, cam là kilo-ohm, vàng là chục kilo-ohm, xanh lá là trăm kilo-ohm.
Vì sao có những trị số kỳ lạ như 4,7k hay 2,2k
Điện trở không được sản xuất ở mọi con số. Dãy E24 (sai số ±5%) chỉ có 24 giá trị trong mỗi bậc: 1,0 – 1,1 – 1,2 – 1,3 – 1,5 – 1,6 – 1,8 – 2,0 – 2,2 – 2,4 – 2,7 – 3,0 – 3,3 – 3,6 – 3,9 – 4,3 – 4,7 – 5,1 – 5,6 – 6,2 – 6,8 – 7,5 – 8,2 – 9,1. Vì thế không có điện trở 500Ω bán sẵn, mà là 470Ω hoặc 510Ω. Khi đọc ra một con số không nằm trong dãy này, gần như chắc chắn bạn đã đọc ngược đầu.
Kiểm tra lại bằng đồng hồ
Vạch màu bị cháy sém hay mờ là chuyện thường. Vặn đồng hồ vạn năng về thang Ω, chạm hai que vào hai chân điện trở (nhấc điện trở ra khỏi mạch, hoặc ít nhất tháo một chân, vì các linh kiện khác mắc song song sẽ làm số đo sai). Số đọc lệch trong phạm vi sai số ghi trên thân là bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Điện trở 220Ω có mấy vạch màu?
Loại 4 vạch phổ biến: đỏ – đỏ – nâu – nhũ vàng. Loại 5 vạch chính xác: đỏ – đỏ – đen – đen – nâu.
Điện trở có phân cực không, cắm ngược có sao không?
Không phân cực, cắm chiều nào cũng chạy như nhau. Chỉ đi-ốt, LED, tụ hoá và các linh kiện bán dẫn mới cần đúng chiều.
Dùng nhầm 220Ω thành 220kΩ thì sao?
Dòng nhỏ đi một nghìn lần. Với mạch LED thì đèn gần như không sáng; với trở chân B transistor thì transistor không dẫn nổi. Mạch không cháy, nhưng không chạy.
Mạch dùng kiến thức này
Bài nhập môn: nút nhấn bật/tắt đèn LED (Arduino Nano)
Bài đầu tiên cho người mới học điện tử: bấm nút một lần đèn sáng, bấm lần nữa đèn tắt. Học được cách nối LED đúng chiều, tính điện trở hạn dòng, trở kéo lên bên trong chip và chống dội phím bằng code.
Dãy 8 đèn LED chạy đuổi, đổi hiệu ứng và chỉnh tốc độ bằng núm vặn
Tám đèn LED nhiều màu chạy theo 4 hiệu ứng: chạy đuổi, con mắt quét qua lại, nhấp nháy xen kẽ và sáng dần từng đèn. Vặn núm để đổi tốc độ, bấm nút để đổi hiệu ứng — mạch nhớ hiệu ứng đang chọn kể cả khi mất điện. Mạch nhập môn rất hợp để học cách điều khiển nhiều chân cùng lúc.
Mô hình đèn giao thông có nút nhấn cho người đi bộ (Arduino Nano)
Mô hình ngã tư cho học sinh: đèn xanh – vàng – đỏ cho xe và đèn đỏ/xanh cho người đi bộ chạy đúng chu kỳ. Người đi bộ bấm nút thì đèn xe rút ngắn thời gian xanh để cho sang đường. Code dạng máy trạng thái, không dùng delay chặn — bài học chuẩn về lập trình nhúng.
Chưa có mạch mình cần?
Gõ mục tiêu bằng tiếng Việt, Mạch Gọn trả về sơ đồ đấu dây, linh kiện kèm giá, code nạp sẵn và mạch in 1:1 để ủi — đã kiểm luật điện và mô phỏng dòng áp tự động.