Đọc trị số tụ điện: mã 104, 473 và tụ hoá có cực

Tụ điện in số kiểu khác điện trở. Chỉ cần nhớ một quy tắc: ba chữ số trên tụ gốm luôn tính ra đơn vị picofarad.

Mã ba chữ số trên tụ gốm

Hai chữ số đầu là trị số, chữ số thứ ba là số lượng số 0 viết thêm vào. Kết quả tính bằng picofarad (pF).

Lỗi phổ biến nhất: đọc 104 thành 104pF. Thực tế nó là 100nF, lớn hơn gần một nghìn lần.

Mã một hoặc hai chữ số thì đọc thẳng bằng pF, không thêm số 0 nào: tụ ghi 47 là 47pF, tụ ghi 22 là 22pF.

Chữ cái đứng sau là sai số: J là ±5%, K là ±10%, M là ±20%. Con số kiểu 2A hay 1H đứng trước là mã điện áp theo bảng EIA, còn chữ 50V hay 100V in rõ thì đọc thẳng.

Quy đổi đơn vị

1µF = 1.000nF = 1.000.000pF

Trong sơ đồ Việt Nam hay ghi µF, trong bài viết kỹ thuật hay dùng nF, còn trên thân tụ nhỏ thì luôn quy ra pF. Ba cách viết cùng một thứ.

Tụ hoá có cực

Tụ hoá (hình trụ nhôm) đủ to để in thẳng trị số: “470µF 25V”. Bù lại nó có cực:

• Vạch sáng màu dọc thân, thường có dấu trừ, chỉ chân âm.
• Chân dài hơn là chân dương.
• Cắm ngược là tụ phồng, chảy dung dịch, có khi nổ — đây là linh kiện duy nhất trong mạch cơ bản thực sự có thể nổ.

Chọn điện áp chịu đựng

Con số vôn in trên tụ là mức tối đa chứ không phải mức làm việc. Quy tắc: chọn tụ có điện áp ít nhất gấp rưỡi tới gấp đôi điện áp thực tế trong mạch.

• Mạch 5V: dùng tụ 10V hoặc 16V.
• Mạch 12V: dùng tụ 25V.
• Tụ gốm nhỏ thường ghi 50V, thừa sức cho mọi mạch điện áp thấp.

Dùng tụ điện áp cao hơn thì hoàn toàn an toàn, chỉ tốn chỗ và đắt hơn chút.

Tụ trong mạch làm gì

• Tụ gốm 100nF (mã 104) đặt sát chân nguồn của IC, cảm biến, module. Nó dập các xung nhiễu tần số cao do chính chip sinh ra. Gần như mọi mạch đều cần, và càng đặt gần chân nguồn càng tốt.
• Tụ hoá 100 – 1000µF đặt ở đầu vào nguồn. Nó là bình chứa điện nhỏ, gánh những cú giật dòng khi rơ-le đóng hay mô tơ khởi động, giữ điện áp không tụt làm vi điều khiển khởi động lại.
• Tụ nhỏ vài chục pF dùng trong mạch dao động, lọc tần số — ít gặp trong mạch điều khiển thông thường.

Mạch tưới cây tự động trong thư viện có tụ 470µF ngay chỗ máy bơm, chính là vì lý do này.

Đo tụ bằng đồng hồ

Đồng hồ vạn năng có thang điện dung (ký hiệu F hoặc nF) đo được trực tiếp — nhớ tháo tụ ra khỏi mạch. Tụ hoá cũ thường mất điện dung, đo ra thấp hơn nhiều so với số in là dấu hiệu nên thay.

Đồng hồ không có thang này thì dùng thang điện trở: tụ tốt sẽ cho số nhảy lên rồi tăng dần về vô cực; tụ chập thì số đứng im gần 0.

Câu hỏi thường gặp